Vergi, Maliye, Ekonomi, Sosyal Güvenlik, Ticaret Hukuku Hakkındaki Herşeyyeni e-konomi
Nazlı Gaye ALPASLAN
14 Kasım 2018Nazlı Gaye ALPASLAN
118OKUNMA

Vergi Suçlarında İştirak Fiili Nedir?

213 sayılı VUK’nun 360. maddesine göre, aynı Kanunun 359. maddesinde sayılan ve kaçakçılık suçu oluşturan fiillerin icrasına katılan ve iştirak edenlere de VUK’nun 360. maddesinde belirtilen iştirak suçunun işlenmesi halinde 359. maddede yer alan hürriyeti bağlayıcı cezaların uygulanacağı tartışmasızdır.

Ayrıca iştirak suçuna, hürriyeti bağlayıcı cezalar yanında vergi ziyaı cezasının da uygulanması gereklidir. Zira konuya ilişkin olarak VUK’nun 360. maddesinde bir açıklık bulunmamasına rağmen, vergi ziyaı cezasının düzenlendiği VUK’nun 344. maddesinde 359. maddede yazılı fiillere iştirak edenlere vergi ziyaı cezasının bir kat olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu itibarla VUK’nun 360. maddesine göre iştirak suçu işleyenlere VUK’nun 344. maddesine göre hesaplanacak vergi ziyaı cezası kadar ceza uygulanacaktır. 

Öte yandan, iştirak suçuna ayrıca vergi ziyaı cezası uygulanması gerektiği ancak, uygulanacak ceza tutarının VUK’nun 344 ve 360. maddelerinde yeterli açıklıkta tanımlanmadığı yönünde görüşler de mevcuttur. Bu görüşe göre; kanunda değişiklik yapılarak, iştirak suçunu işleyenlere uygulanacak cezanın, asıl mükellef veya vergi sorumlusuna uygulanacak cezadan bağımsız olarak ayrıca belirlenmesi yerinde olacaktır.

213 sayılı VUK’nun 359. maddesi hükmüne göre birden fazla kişi maddede sayılan fiillerin oluşumuna iştirak ettikleri takdirde fiili irtikap edenlerden veya doğrudan doğruya işlemiş olanlardan her biri bundan ayrı ayrı maddi çıkar gözetmek koşulu ile o fiile mahsus ceza ile cezalandırılırlar. Şayet bu fiilleri bir kimse işlemeye azmettirmişse de aynı cezalar hükmolunur. Ancak, bu fiillere maddi menfaat gözetmeksizin iştirak edenlere fiile mahsus cezanın dörtte bir hükmolunur.   

İştirak cezası kesilmesi ile ilgili kurallar kısaca şöyledir:

  1. Vergi ziyaına VUK 359. maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi durumunda bu ceza 3 kat, bu  fiillere iştirak  edenlere ise, 1 kat  olarak  tatbik  edilir.
  2. Sahte ve muhteviyatı itibariyle belge düzenlemek, VUK 359. maddesinde kaçakçılık suçu olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla sahte ve muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyen mükelleflere ziyaa uğrattıkları vergi tutarının 3 katı  VZC kesilir. Bu fiillere iştirak edenlere ise 1 katı kadar vergi ziyaı cezası kesilir. 
  3. Sahte ve muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleme fiillerine iştirak edenler adına, sahte ve muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyen mükellef  tarafından  ziyaa uğratılan  ve adlarına tarh edilmesi  gereken  vergi tutarlarının  bir katı  VZC kesilir. 
  4. İştirak suçu kapsamında kesilen  vergi ziyaı cezası, vergi mükellefiyetine bağlı bir ceza değildir.   İdari para cezasıdır.    VUK 360. maddeye göre vergi cezaları  olayların ilgili  bulunduğu  vergi açısından  mükellefin bağlı olduğu  vergi dairesi  tarafından  kesilir. Bu nedenle, iştirak suçu kapsamında kesilecek olan vergi ziyaı cezası  iştirak eden  kişinin  bağlı olduğu  vergi dairesi  tarafından  değil, iştirak  ettiği kaçakçılık suçunu işleyen  mükellefin bağlı olduğu  vergi dairesi  tarafından  kesilir.   (Bkz. VUK md.365). İştirak cezasının kesilmesi halinde bu  kişinin aynı  zamanda vergi mükellefi olması koşulu aranmaz. Öte yandan,  VUK 359. md kapsamında kesilen kaçakçılık  suçuna bağlı  iştirak  cezalarında  bir kat  VZC kesilir.   Bu  ceza hakkında VUK 376 indirim maddesi hükmü uygulanır.   Ayrıca, 2011 yılı  26 şubat  tarihinde yürürlüğe giren  torba yasanın, ilgili  maddelerine göre süresi içerisinde bu  yasadan faydalanabilir.  
  5. Vergi uygulamasında iştirak suçunun iki anlamı  vardır. Birincisi VUK’nun 360.  maddesinde belirtilen hürriyeti bağlayıcı ceza, ikincisi ise adli suça ait (kaçakçılık suçu) ile ceza ile cezalandırılması  bağlamında vergi ziyaı cezasıdır. İştirak fiili  dolayısıyla 360. maddede belirtilmemesine  rağmen bu  fiili işleyenler hakkında vergi ziyaı cezası  kesileceğinden; iştirak halinde 344. madde gereğince hesaplanan  vergi ziyaı cezasının  bir katı olarak  hesaplanan  vergi ziyaı cezasının  süresi içerisinde ödenmemesi  halinde gecikme zammı  uygulanacağı  tabidir.