Vergi, Maliye, Ekonomi, Sosyal Güvenlik, Ticaret Hukuku Hakkındaki Herşeyyeni e-konomi
Fatih ALTUNTAŞOkan ATAK
28 Kasım 2016Fatih ALTUNTAŞ/ Okan ATAK
103OKUNMA

Maaş Zammı Haberlerini Okuyan Memurlar! Hevesiniz Kursağınızda Kalabilir!

Ocak ayının yaklaşmasıyla birlikte yılın bu zamanlarında her yıl olduğu gibi bu yıl da maaş zammı haberleri ana haber bültenleri, sosyal ağlar gibi çeşitli iletişim platformların gözdesi olmaya başladı. Kamuda çalışan milyonlarca memur, yeni yılda alacağı maaşı ve zam tutarını hesaplamakta, bütçe planlamaları yapmaktadır. Her ne kadar bazı vergi ve cezalardaki güncelleme adı altında yapılan artışlar çalışanlarda “Devlet vermeden alıyor” yorumlarına neden olsa da, aslında durum bununla da sınırlı kalmayabilir.

Gelir Nedir? Gelir Vergisi Kimden, Ne Kadar Alınır?

Yazımızın konusunu oluşturan yapılan zammın vergi tarifeleriyle törpülenmesine geçmeden önce gelirin ne olduğuna, nelerin gelir sayıldığına ve gelir vergisinin neye göre alındığına kısaca değinelim.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 1. maddesinde gelir; bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarı olarak belirlenmiştir. Mezkûr Kanunun 2. maddesinde de gelirin tanımına giren kazanç ve iratların ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ve diğer kazanç ve iratlar olduğu hüküm altına alınmıştır. Gelir Vergisi Kanunu’nda sayılan bu 7 gelir unsurundan herhangi birini, yine kanuna uygun olarak elde eden mükellefler, aynı Kanun’un 103. maddesinde yer alan tarifeye göre vergilendirilmektedir. 2016 takvim yılında uygulanan gelir vergisi tarifesi ise aşağıdaki gibidir.


Matrah
Oran
12.600 TL'ye kadar15%
30.000 TL'nin 12.600 TL'si için 1.890 TL, fazlası20%
69.000 TL'nin 30.000 TL'si için 5.370 TL (ücret gelirlerinde 110.000 TL'nin 30.000 TL'si için 5.370 TL), fazlası 27%
69.000 TL'den fazlasının 69.000 TL'si için 15.900 TL (ücret gelirlerinde 110.000 TL'den fazlasının 110.000 TL'si için 26.970 TL), fazlası35%


Kanun koyucu, gelir üzerinden alınan vergilerde ücret geliri dışında gelir elde edenlere farklı, ücret geliri elde edenlere farklı tarife uygulamaktadır. Literatürde emek gelirinin sermaye gelirine göre daha zor elde edildiği kabulüyle, sermayenin emeğe göre daha yüksek oranda vergilendirilmesi gerektiği verginin ayırma kuramı kavramıyla açıklanmıştır.

Söz konusu kavramın benzeri olan uygulama kapsamında, elde edilen 69.000 TL gelire kadar herhangi bir ayrım yapılmamakta, bu noktadan sonra ise oran farklılaştırılması yapılmaktadır.  3. dilimde vergilendirilme üst sınırı ücret geliri dışında gelir elde edenlerde 69.000 TL iken ücret geliri elde edenlerde 110.000 TL’dir. Yani ücret geliri dışında 69.000 TL gelir elde eden mükellef bu gelirinin 39.000 TL’si (69.000 – 30.000) için %27 oranı üzerinden vergilendirilecekken, bu rakam ücret geliri elde edenlerde 80.000 TL’ye (110.000 – 30.000) çıkmaktadır. Bir başka deyişle ücret geliri elde edenler lehine matrah daha fazla olmasına rağmen vergi oranı değişmemekte, 69.000 TL ücret dışı gelir elde eden mükellefle 110.000 TL ücret geliri elde eden mükellef aynı oranda vergilendirilmektedir.  

Aşağıdaki tabloda 2016 takvim yılı vergi tarifesine göre ücret geliri dışında gelir elde eden Mükellef A ile ücret geliri elde eden mükellef B’nin elde edilen ücrete göre ödeyecekleri vergi tutarlarına yer verilmiştir.


Elde Edilen
Gelir Tutarı
A’nın Ödeyeceği
Vergi Tutarı
Ücret Geliri Elde Eden B’nin Ödeyeceği Vergi TutarıFark
69.000 TL15.900,00 TL15.900,00 TL0,00 TL
69.001 TL15.900,35 TL15.900,27 TL0,08 TL
110.000 TL30.250,00 TL26.970,00 TL3.280,00 TL
110.001 TL30.250,35 TL26.970,35 TL0,00 TL


Tablodan görüleceği üzere 69.000 TL ye kadar elde edilen gelirde vergi oranı ve tutarı bakımından herhangi bir farklılık bulunmamaktadır. Bu tutardan sonra 110.000 TL’ye kadar elde edilen her 1 TL için mükellef A 0,35 TL, Mükellef B ise 0,27 TL gelir vergisi ödeyecektir. 110.000 TL’den daha fazla elde edilecek gelirde de vergi oranı ve tutarı bakımından fark kalmayacaktır.

Gelirin ne olduğu ve bu gelirin de hangi esaslara göre vergilendirildiğini kısaca açıkladıktan sonra yazımızın esas konusuna geri dönelim.

Zammın Gizlice (Hissettirilmeden) Geri Alınması Nasıl Oluyor?

Çalışanların enflasyon karşısında eriyen mali ve sosyal haklarının, yine enflasyona karşı korunması ve reel gelirin azalmaması amacıyla 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Ve Toplu Sözleşme Kanunu (1) ile getirilen düzenlemelerle son rakamı tek olan yıllarda ve sözleşmenin yapıldığı tarihi takip eden iki mali yıl için geçerli olmak üzere kamu idaresi adına Kamu İşveren Heyeti, kamu görevlileri adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında toplu sözleşme imzalanır.

Bu sözleşme kapsamında belirlenen zam oranları ile kamu çalışanlarına değişen oranlarda maaş artışı yapılmaktadır. Ancak çalışanların elde ettiği yıllık gelir artışı ise verilen zam kadar olmamaktadır. Bunun sebebi ise vergi dilimlerinde yapılan artışın, verilen zammın yıllık toplamından daha az olmasından kaynaklanmaktadır. Hatta bazı yıllarda vergi dilimlerinde hiç artış yapılmamaktadır. Böylece çalışanlar her yıl bir önceki yıla göre çok daha kısa sürede üst vergi diliminden vergilendirilmeye başlamakta, bu da verilen zammı törpüleyerek gizli bir vergilemeye neden olmaktadır.

Ülkemizin içinde bulunduğu şartları düşündüğümüzde çalışanların büyük çoğunluğunun yıllık gelirlerinin ancak ilk iki vergi diliminden vergilendirilecek seviyede olduğunu görüyoruz.

Bu durumu göz önünde bulundurarak vergi tarifesinin ilk iki dilimindeki artışların yıllara göre miktar ve oransal olarak aşağıdaki gibi olduğunu görebiliriz.


Yıllar
1.
Dilim
Artış
Tutarı
Artış
Oranı
2.
Dilim
Artış
Tutarı
Artış
Oranı
20119.400  23.000  
201210.0006000,06425.0002.0000,087
201310.7007000,0726.0001.0000,04
201411.0003000,02827.0001.0000,038
201512.0001.0000,0929.0002.0000,074
201612.6006000,0530.0001.0000,034


2011 yılında en düşük memur maaşının 2.000 TL olduğunu, her yıl Ocak ve Temmuz aylarında da %3 zam yapıldığını varsayarsak; memurun aldığı maaş tutarı ve yıllık maaş artışı tutarları aşağıdaki gibi olmaktadır.


Yıllar
Ocak
Maaşı
Temmuz
Maaşı
Yıllık Toplam
Zam Tutarı
20122.060,002.121,801.090,80
20132.185,452.251,001.157,10
20142.318,532.388,081.227,66
20152.459,732.533,521.302,54
20162.609,532.687,811.381,80


Son iki tabloyu birlikte değerlendirdiğimizde 2012-2016 yılları arası vergi dilimindeki artışların, çalışanlara yapılan zamdan daha az tutulduğu, bunun sonucunda zammın bir kısmının 2. vergi dilimine geçilmesi ve %15 yerine %20 oranından vergilendirilmesi, yani fazladan %5 daha fazla vergi alınması sebebiyle vergi yoluyla yine geri alındığı görülmektedir. Söz konusu duruma ilişkin rakamlar da aşağıdaki gibi olmuştur.

YıllarYıllık Toplam
Zam Tutarı
1. Dilimdeki
Artış Tutarı
2. Dilimde
Vergilendirilen Tutar
Fazladan Alınan
%5 Vergi Tutarı
20121.090,80600490,8024,54
20131.157,10700457,1027,36
20141.227,66300927,6646,38
20151.302,541.000302,5415,13
20161.381,80600781,8039,09
Toplam6.159,903.200,002.959,90152,50


Tabloda da ifade etmeye çalıştığımız gibi kamu çalışanlarına yapılan zamdan daha az tutarda yapılan vergi dilimi artışları, zaten tatmin edici olmayan zam tutarlarını bir miktar daha aşağıya çekmekte, yani yapılan zammı törpülemektedir.

Yaptığımız hesaplamalarda en düşük maaş alan memurun maaşının baz alındığı ve toplu sözleşmeyle kayıt altına alınan ve enflasyon oranlarının zam oranlarından fazla çıkması durumunda aradaki fark kadar ek zam yapılması durumu da göz ardı edilmiştir.

Daha kıdemli ve yüksek maaş alan çalışanlar ile enflasyon zammı tutarlarının da ilave edilmesi halinde çalışanların kaybının daha da artacağı aşikârdır.

Yazımızın başında da ifade ettiğimiz gibi vergiler, harçlar ve para cezaları vb. artışların yanında bir de maaşın vergi yoluyla törpülenmesi, çalışanlarda maaş sistemine karşı bir güvensizlik uyandırmakta ve yapılan zammın inandırıcılığını azaltmaktadır.

Peki, bunun önüne nasıl geçilecek?

Olması Gereken Vergi Dilimleri?

2015 yılında yapılan toplu görüşmeler sonucunda kamu çalışanlarına 2017 yılının ilk yarısı için %3, ikinci ayrısı için de %4 oranında zam yapılması kararlaştırılmıştır. Basit bir hesaplama yaptığımızda; ortalama kamu çalışanının 3.000 TL maaş aldığı ve vergi matrahının da 2.500 TL olduğu bir durumda yıllık toplam maaş artışı 1.821,60 TL, vergi matrahındaki artış da 1.518 TL olmaktadır.


Alınan
Maaş
Ocak/2017
Maaşı
Temmuz/2017
Maaşı
Yıllık Maaş
Artışı
3.000 TL3.090 TL3.213,601.821,60

 

Vergi MatrahıOcak/2017
Matrahı
Temmuz/2017
Matrahı
Yıllık Matrah
Artışı
2.500 TL2.575 TL2.678,001.518,00 TL


Yukarıda bahsettiğimiz olumsuzlukların önüne geçilmesi için en azından 1. vergi diliminin yıllık matrah artışı tutarında veya bu tutara yakın olarak kararlaştırılması elzemdir. Böylece erkenden 2. vergi dilimine girilmeyecek ve maaş zamları vergiyle törpülenmeyecektir.

Dipnotlar:

- 12.07.2001 tarih ve 24460 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunda 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunla kapsamlı değişiklikler yapılmıştır.
- (Bu yazı www.muhasebetr.com sitesinde 24.11.2016 tarihinde yayımlanmış olup yazarlarının özel izniyle yayımlanmaktadır.)