Vergi, Maliye, Ekonomi, Sosyal Güvenlik, Ticaret Hukuku Hakkındaki Herşey

Muhasebe ve Denetim

Dr. A. Engin ERGÜDEN
21 Temmuz 2020Dr. A. Engin ERGÜDEN
1607OKUNMA

Bağımsız Denetimin Kalite Güvencesi (ISQC-1, KKS-1 VE BDS-220 Çerçevesinde)

İşletme içi ve işletme dışında işletme ilgili karar alıcıların alacakları ekonomik kararlar,  işletme ile ilgili bir takım bilgiler incelendikten sonra alınmaktadır. Karar vericiler inceledikleri bu bilgilerin doğru ve güvenilir olduklarını varsayarak hareket ederler.  Eğer bilgiyi sunanlar ile bilgiyi kullananlar arasında bir çıkar çatışması söz konusu ise, sunulan bilginin gerçeği yansıtmama riski her zaman vardır. Bu risk, işletmelerin bağımsız denetimden geçmesi ile minimum seviyeye inmektedir. Bağımsız denetim sonrasında oluşturulan raporda işletmenin finansal tablolarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı ve bilgi kullanıcıların bu rapor doğrultusunda karar almaları sağlanmaktadır. Bağımsız denetim raporunun gerçeği yansıtması, ancak kaliteli bir denetim faaliyeti ile mümkün olmaktadır.

Bu durumda bağımsız denetim hizmeti, çıkar grupları, işletme ve ortaklar ile yöneticiler arasındaki asimetrik bilginin azaltılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Yaklaşık yirmi yıl evvel, 2000’li yılların başlarında yaşanan muhasebe skandallarından sonra Amerikan Sermaye Piyasası Kurulu (SEC), Amerikan Muhasebeciler Birliği - AICPA, akademisyenler ve meslek uygulayıcıları tarafından, sermaye piyasasının bir fonksiyonu olan yüksek kaliteli denetim ve denetim bağımsızlığı üzerine özellikle vurgu yapılmaya başlanmış ve bu doğrultuda bağımsız denetimin kalitesi ile ilgili değerlendirme yapabilmek amacı ile bir takım kriterler oluşturulmuştur.  

Bağımsız Denetimin Kalitesi

Kalite; en genel anlamıyla müşteri ihtiyaçlarının karşılanması, beklentilere uygunluk, operasyon performansının iyileştirilmesi, maliyetlerin düşürülmesi ve standartların yükseltilmesinde kullanılan stratejik bir yönetim aracıdır. Bu çerçevede denetim kalitesi de, denetçinin ve denetim firmasının kendi içindeki iç süreçlerinin belirli bir kalite düzeyinde, istenilen sonuçları sağlayacak ve bunu güvence altına alacak bir sisteme sahip olması anlamına gelmektedir. Bir başka ifade ile Bağımsız denetim açısından kalite kavramı, belirli bir şirketin finansal tablolarına bakarak karar verecek olan mevcut ve potansiyel bilgi kullanıcılarının çıkarlarını ön planda tutmaktadır. Diğer bir ifadeyle, bağımsız denetimde kalite, denetim raporuyla ilgilenen tarafların, denetim raporuna olan güvenlerini arttıran ve bağımsız denetime duyulan ihtiyacı ortaya koyan bir kavramdır.

Bağımsız denetimin kalitesinin yapısı, girdi, süreç ve çıktı unsurlarının etkileşimi altındadır. Denetimin kalitesi; bilgi kullanıcıları, denetime tabi şirketler, düzenleyici otoriteler, bağımsız denetçiler ve denetlenen şirketin yönetimiyle de direkt etkileşim halindedir. Daha kapsamlı olarak, denetimin kalitesi, denetim yönetmeliği, finansal raporlamalar, yetenekli kişilerin denetim hizmetinde bulunması, kurumsal yönetim, kanunlar, kültürel faktörler ve uyuşmazlık durumları gibi faktörlerle bağlantılı olup bunlara bağlı olarak yüksek veya düşük seviyede gerçekleşebilir. Aşağıdaki şemada bağımsız denetimin kalitesinin yapısı yer almaktadır.

Bağımsız Denetimin Kalite Güvencesi (ISQC-1, KKS-1 VE BDS-220 Çerçevesinde)
Kaynak:
International Auditing and Assurance Standards Boards [IAASB] (2014, 5).

Bağımsız Denetimin Kalitesi İle Uluslararası ve Ulusal Uygulamalar – ISQC -1, KKS-1 ve BDS 220

Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC), 2004 yılında muhasebe mesleğinde kaliteli hizmet verilebilmesi için belirlediği 7 başlıktan birincisini kalite güvencesi olarak saptamıştır. [Statement of Membership Obligations 1 (SMO 1)]. Ayrıca denetim hizmeti veren şirketlerde kalite kontrolünü düzenleyen ve 15 Haziran 2005 tarihi itibari ile uygulamaya geçirilen Uluslararası Kalite Kontrol Standardı 1’i (ISQC 1- International Standard on Quality Control) ve Uluslararası Denetim Standartlar 220’yi (ISA 220) yayınlamıştır. ISA 220, SMO 1 ve ISQC 1 ile denetimde kalitenin sağlanması, denetim fonksiyonuna ilişkin bir kalite güvence sisteminin oluşturulması ve bu amaçlarla denetim şirketlerine yol gösterilmesi amaçlanmaktadır. Bunlara ek olarak, Avrupa Birliği de 15 Kasım 2000’de Avrupa Birliği’nde denetim hizmetindeki minimum gereklilikleri belirleyen bir öneriyi yayınlamıştır. 2006 yılında da bu kapsamda bir direktif yayınlamıştır. 

Kamu Gözetim Kurumu - KGK’nın Yayınladığı Kalite Kontrol Standardı-1  - (KKS-1)

KKS -1 “Finansal Tabloların Bağımsız Denetim ve Sınırlı Bağımsız Denetimleri ile Diğer Güvence Denetimleri ve İlgili Hizmetleri Yürüten Bağımsız Denetim Kuruluşları ve Bağımsız Denetçiler için Kalite Kontrol” başlığını taşıyan Kalite Kontrol Standardı,  2009 yılında IFAC tarafından yayımlanmıştır. Türkiye’de ise KGK tarafından çevirisi yapılarak uyarlanmış ve 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren uygulanmak üzere 02.10.2013 tarihinde resmi gazetede yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir. KKS-1 bağımsız denetim şirketlerinin bağımsız denetim faaliyetlerine ilişkin kalite kontrol sistemleriyle ilgili sorumluluklarını kapsamaktadır.

Bahsi geçen denetim faaliyetleri, finansal tabloların bağımsız denetim ve sınırlı bağımsız denetimleri ile diğer güvence denetimleri ve ilgili hizmetleri kapsamaktadır. Kalite kontrol standartlarının bağımsız denetimin etkinliğini arttırmada büyük bir rolü vardır. Denetim şirketinin KKS-1’i uygulamadaki amacı, şirketin ve personelin mesleki standartlara ve yürürlükteki mevzuat hükümlerine uyum sağlaması ve şirket veya sorumlu denetçi tarafından düzenlenen raporların içinde bulunan şartlara uygunluğu konusunda kendisine makul güvence sağlayan bir kalite kontrol sistemi kurmak ve bu sistemin devamlılığını sağlamaktır (Kalite Kontrol Standardı 1[KKS-1] 2013, madde 11).

Kalite Kontrol Standartları gereğince, bağımsız denetim şirketleri aşağıda belirtilen unsurların tamamını tek tek ele alan ve bu unsurlarla ilgili olarak politika ve prosedürler içeren bir kalite kontrol sistemi kurarak bunu tüm personeline bildirmeli ve bu sistemin devamlılığını sağlamalıdır.  Kalite Kontrol Sisteminin unsurları, aşağıda kısaca açıklanmıştır (KKS 1 2013, madde 16):

  1. Bağımsız denetim şirketi bünyesinde kaliteye ilişkin liderlik sorumlulukları; KKS-1 bağımsız denetim şirketinin genel müdürüne veya yönetim kuruluna kalite kontrol sisteminin kurulması ve sürekliliği konusunda liderliğin gerektirdiği sorumluluklar yüklemektedir. Bağımsız denetim şirketinin genel müdürü (veya eş değer mevkideki kişinin) veya yönetim kurulu (veya eş değerinin) kalite kontrol sistemine ilişkin nihai sorumlulukları üstlenmek zorundadır (KKS 1 2013, madde 18).
  2. Etik hükümler; Bağımsız denetim şirketleri, KKS-1 gereği, kendilerinin ve uygulama ile denetim çıktılarına etki edebilecek pozisyonda olanların temel etik ilkelere (Bağımsızlık, dürüstlük, tarafsızlık, mesleki dikkat ve özen, mesleki yeterlilik, sır sağlama, haksız rekabet gibi) uyumunu garanti altına almak için uygun şekilde kâğıda dökülmüş ve uzlaşılmış politika ve prosedürler oluşturmak zorundadır. (KKS 1 2013, madde 21).
  3. Müşteri ilişkisinin ve bağımsız denetim sözleşmesinin kabulü ve devam ettirilmesi; Bağımsız denetim şirketinin müşteri ilişkisinin ve bağımsız denetim sözleşmesinin kabulü ve sözleşmenin devam ettirilmesi için kendisine güvence sağlayan gerekli politika ve prosedürleri yazılı bir şekilde oluşturmalıdır.
  4. İnsan kaynakları; Bağımsız denetim şirketleri faaliyetlerini mesleki standartlara ve yürürlükte olan düzenleyici kurallara uygun olarak yürütmek ve şirketinin veya sorumlu denetçilerin içinde bulunulan şartlara uygun rapor düzenlemesini sağlamak için gerekli yeterlik ve beceriye sahip, etik ilkelere bağlı uygun personeli bulunduğuna yönelik kendisine makul güvence sağlayan politika ve prosedürler belirlemelidir (KKS 1 2013, madde 29).
  5. Bağımsız denetimin yürütülmesi; Bağımsız denetim şirketi, sözleşmenin mesleki standartlar ile yürürlükteki mevzuat hükümlerine uygun olarak yürütülmesine ve şirketinin veya sorumlu denetçinin içinde bulunulan şartlara uygun raporlar düzenlemesine ilişkin olarak kendisine makul güvence sağlayacak politika ve prosedürler oluşturmalıdır. Bu politika ve prosedürler bağımsız denetimin yürütülme kalitesinin tutarlılığını artırmaya yönelik hususları, yönlendirme ve gözetim sorumluluklarını ve gözden geçirme sorumluluklarını içerir (KKS 1 2013, madde 32).
  6. İzleme; Bağımsız denetim şirketi, makul bir güvence sağlayacak şekilde kalite kontrol sistemine ilişkin politika ve prosedürlerin yerinde ve yeterli olduğuna ve etkin şekilde işlediğine dair bir izleme süreci oluşturmalıdır. Bağımsız denetim şirketi izleme sürecinin sonunda bazı eksiklikler tespit edebilir. Bu durumda tespit edilen eksikliklerin değerlendirilmesi gerekir (KKS 1 2013, madde 49).

Yorumlarınızı Bize Yazınız

Soru Sor